درباره رفتارهایی که صورت اعتراضی و وندالیسم به خود می گیرند اما به خود فرد نیز آسیب می رسانند، نکته ای وجود دارد. مثالی وجود دارد که می گوید "کسی با همسایه اش دشمنی داشت و به غلامش گفت سر من را ببر و در خانه او بینداز تا گرفتار شود." یعنی این فرد یک ضربه اساسی به خودش وارد می کند تا به هدفش که تقابل و کینه توزی است دست یابد. اما آیا می توان گفت که چون همگان ظلم می کنند و نظام سیاسی مرا له می کند و... ، من آن فرصت ناچیزی را هم که باعث می شود له نشوم، از خود سلب کنم و به خودم آسیب برسانم؟ درواقع آیا منطقی است که اگر جامعه یا نظام، فضایی به اندازه یک روزن برایمان گذاشته و یا از عنانش خارج شده و به طور تصادفی در جایی ما را له نمی کند، ما با بی اخلاقی و رفتار زشت، خود را نابود کنیم؟ اینجاست که باید گفت اخلاقی زیستن امتیاز و آوانسی است که من به خودم می دهم و نه لزوما به کس دیگر.
به دستگاه دروغ سنج اگر بنگریم، درسی می گیریم که شاید اگر روزی حسدسنج نیز ساخته شد، بازهم با آن مواجه شویم. این دستگاه نشان می دهد که اگر من دروغ بگویم – چه بتوانم از فرد مقابل سوءاستفاده کنم و چه نتوانم – حداقل این نکته را به من متذکر می شود که با دروغ گویی به خودم ضرر رسانده ام. مهم اینجاست که این دستگاه به من نمی گوید که دروغی که گفته ام چه زیانی به دیگری رسانده است بلکه مشخص می کند آسیب فیزیکی و بی سامانی روانی را که متوجه خودم کرده ام چه اندازه بوده است.
زمانی که انسان اخلاقی زندگی می کند، در حقیقت به خودش امتیاز می دهد. اگر ما از بی اخلاقی یک نظام سیاسی یا نظام تربیتی در رنج هستیم، راه خروج از آن این نیست که ما هم بی اخلاقی را تکرار کنیم و مثلا رفتارهای خشن و وندالیستی از خود بروز دهیم. چنین رفتاری مصداقی از تکرار خطاست. این سخن گوته همیشه درست بوده است که تکرار خطا، خطا را اصلاح نمی کند.
حتی اگر همه دستگاه های سیاسی ما هم اشتباه کنند، ما نباید اشتباه کنیم؛ چرا که در این صورت امر خطا را تکرار کرده ایم. باید این سوال را در ذهن داشته باشیم که مثلا ما از کدام ویژگی نظام سیاسی و یا چه چیز دولتمردان در رنج هستیم؟ وقتی متوجه شدیم که از بی اخلاقی می نالیم، خودمان نباید بی اخلاقی را تکرار و آن را تکثیر کنیم. آیا درست است که به خاطر بدی و زشتی، بدی را تکرار کنیم؟ بنابراین نباید فراموش کنیم که اخلاقی زیستن امتیازی است که به خودمان می دهیم. نباید با این استدلال که رفتار غیر اخلاقی ما نوعی تقابل با غیر اخلاقیات است و از طریق ارتکاب آن قصد داریم کسی، گروهی و نظامی را از خوبی محروم کنیم، عمل اخلاقی را کنار بگذاریم. کنار گذاشتن اخلاق تکرار همان خطایی است که از آن در رنجیم. همواره باید این نکته را در ذهن داشت که اگر کسی می تواند به من ظلم روا دارد، ظلم او قادر نیست از پوست من داخل تر برود. روا نیست که اگر بیرون پوست من به دست عوامل بیرونی تخریب شده، درونم را هم خودم تخریب کنم و با تکرار خطا، آن را تکثیر کنم. من می توانم با اخلاقی زیستن به زندگی معنا و امید و زیبایی ببخشم.
